Miesięcznik informatyków i menedżerów IT sektora publicznego

Piotr Czarnecki, Marek Gołuch, Katarzyna Grabowska, Karolina Hatys

Zastosowania systemów informacji przestrzennej

Uwzględnienie kontekstu przestrzennego w procesie decyzyjnym jest niezbędne do podejmowania działań strategicznych. Systemy informacji przestrzennej pozwalają spojrzeć na zjawisko z szerszej perspektywy i umożliwiają efektywną analizę danych.

Analiza widoczności dla punktu obserwacyjnego – kolorem zielonym oznaczono obszary widoczne z punktu obserwacyjnego zaznaczonego żółtym kołem. Analizę przeprowadzono z wykorzystaniem znormalizowanego numerycznego modelu pokrycia terenu (zNMPT) wygenerowanego w oparciu o chmurę punktów lotniczego skaningu laserowego (ALS, ISOK).

W dobie rozwoju społeczeństwa informacyjnego, mającego niewątpliwy wpływ na wzrost gospodarczy, konieczne jest wykorzystywanie informacji i wiedzy, które są pozyskiwane i udostępniane drogą elektroniczną. Odpowiednie wykorzystanie scyfryzowanej informacji posiadającej kontekst przestrzenny znacznie usprawnia proces decyzyjny, czyniąc go przy tym łatwiejszym. Można zatem stwierdzić, że w podejmowaniu decyzji kluczowe jest zrozumienie kontekstu przestrzennego danego zagadnienia. Systemy informacji przestrzennej umożliwiają nam spojrzenie na dane zjawisko w szerszym kontekście, udzielając odpowiedzi na pytania: jak daleko, jak wysoko, czy na danym obszarze znajdują się określone obiekty i czy występują między nimi zależności.

Zgodnie z przepisami

Informacja przestrzenna towarzyszy ludziom od tysięcy lat, początkowo w formie rysunków naskalnych, następnie jako mapy papierowe, gliniane tabliczki czy mapy na foliach i kliszach. Obecnie tego rodzaju informacje dostępne są również w postaci cyfrowej. Dane przestrzenne przekazują informacje o położeniu obiektów oraz ich właściwościach geometrycznych, odniesione do powierzchni ziemi. Informacja przestrzenna to każda informacja na temat środowiska geograficznego, obiektów i zjawisk, zarówno tych materialnych, jak i niematerialnych, w przestrzeni otaczającej człowieka. Wdrożenie systemów informacji przestrzennej (dalej: SIP) to nie tylko chęć, ale również wymóg wynikający z zapisów dyrektywy 2007/2/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 marca 2007 r. ustanawiającej infrastrukturę informacji przestrzennej we Wspólnocie Europejskiej, dalej: INSPIRE). Należy mieć na uwadze, że oprócz rejestrów wymaganych przepisami prawa, takich jak zasięg przestrzenny miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (dalej: MPZP) czy studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego (dalej: SUiKZP), jednostki administracji prowadzą często inne zbiory/rejestry publiczne, które mają za zadanie: ułatwienie zarządzania obszarem lub też szeroko rozumiane udostępnianie informacji urzędowej obywatelom. Gromadzone informacje mogą dotyczyć m.in. punktów adresowych, pomników przyrody, stacji demontażu pojazdów, farm wiatrowych lub dróg i mostów wraz z ich charakterystyką (np. liczba pasów czy nośność niezbędne z punktu widzenia przemieszczania się wojska) bądź przystanków i tras komunikacyjnych wraz z rozkładami jazdy.

Doskonałym przykładem ułatwiającym obserwację zmian i procesów społecznych jest „Atlas statystyczny Polski” (Warszawa 2018 r.), opracowany przez Główny Urząd Statystyczny (dalej: GUS). W atlasie możemy znaleźć liczne kartogramy (dane tabelaryczne zwizualizowane za pomocą map), które obrazują rozwój kraju, w ścisłym powiązaniu z uwarunkowaniami regionalnymi i lokalnymi. W opracowaniu znalazł się szereg informacji, m.in. na temat jakości życia czy środowiska lub lesistości. Warto dodać, że GUS za pomocą własnego SIP na stronie internetowej itwa.pl/fj udostępnia intuicyjną przeglądarkę danych statystycznych, za pomocą której użytkownik może wygenerować własne zestawienie statystyczne. Aby wygenerować niniejsze zestawienie, nie trzeba posiadać specjalistycznego oprogramowania – wystarczy mieć dostęp do internetu.

Łatwe porównywanie danych

Wykorzystanie tradycyjnych metod analitycznych, tj. bez uwzględnienia informacji przestrzennej, jest trudniejsze, bardziej pracochłonne i kosztochłonne. Stosując SIP, uzyskujemy możliwość szybkiego łączenia informacji, które na pozór wydają się całkiem różne i niepowiązane ze sobą, a wyniki analiz możemy bardzo łatwo zwizualizować w sposób przejrzysty, czytelny, a także łatwy do interpretacji. Zdolność integracji/łączenia oraz porównywania danych jest cechą kluczową idei funkcjonowania SIP. Udostępnienie zwizualizowanej informacji w oparciu o SIP ułatwia komunikowanie się, partycypację czy współpracę zainteresowanych stron.

Ciekawą ilustracją wykorzystania danych przestrzennych zgromadzonych na różnych szczeblach organów publicznych jest Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej w Kielcach, która przy współudziale przedstawicieli Komend Powiatowych Państwowej Straży Pożarnej oraz przedstawicieli Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Radomiu, z wykorzystaniem Systemu Informacji Przestrzennej Województwa Świętokrzyskiego (itwa.pl/fk) stanowiącego Regionalny Węzeł Infrastruktury Informacji Przestrzennej, zaprojektowała i wdrożyła dedykowaną kompozycję mapową. Dyspozytor Straży Pożarnej w jednym punkcie dostępowym może znaleźć informacje pochodzące z wielu źródeł i szczebli organów publicznych. Dotyczą one m.in.: hydrantów wraz z ich charakterystyką, przebiegu sieci uzbrojenia terenu (gazu, wody, prądu), ortofotomap czy danych adresowych lub zasobów informacyjnych związanych z obszarami leśnymi. Posiadając tak dużą ilość istotnych informacji w jednym miejscu, komfort pracy i skuteczność działań Dyspozytora Straży Pożarnej podczas prowadzenia akcji ratowniczo-gaśniczych diametralnie wzrasta. Oczywiście dla wymienionych zbiorów określono odpowiednie cykle aktualizacji.

Dane muszą być aktualne

System informacji przestrzennej to system pozyskiwania, przetwarzania i udostępniania danych zawierających informacje przestrzenne oraz towarzyszące im informacje opisowe (atrybutowe) o obiektach wyróżnionych w części przestrzeni objętej działaniem systemu. Składa się ze sprzętu, oprogramowania, procedur i jest zaprojektowany do zbierania, zarządzania, manipulowania, analizowania, modelowania, a także wizualizowania danych odniesionych przestrzennie, m.in. w celu rozwiązywania skomplikowanych problemów decyzyjnych. Krócej mówiąc, jest to sieć powiązań ograniczających i porządkujących wymianę różnorodnych informacji z uwzględnieniem lokalizacji przestrzennej obiektów.

Najważniejszym elementem każdego systemu są użytkownicy i procesy aktualizacji rejestrów publicznych, ściśle związane z procedurami administracyjnymi, np. prowadzeniem gminnej ewidencji zabytków (GEZ) przez gminy. Zakłada się, że wszelkie gromadzone dane mają mieć odniesienie do rejestrów referencyjnych, tj. podstawowych, którymi są m.in.: ewidencja gruntów i budynków (EGiB), ewidencja miejscowości, ulic i adresów (EMUiA) – czy państwowy rejestr granic (PRG). Ich wykorzystanie zapewnia zgodność przestrzenną położenia wszystkich rejestrów publicznych, takich jak wyżej wspomniana GEZ (lokalizacja obiektu jest podawana w oparciu o dane adresowe lub ewidencyjne) czy rejestr pozwoleń na budowę (lokalizacja przestrzenna jest określana m.in. w oparciu o dane ewidencyjne – numer działki). Zebrane, uporządkowane oraz zestandaryzowane rejestry są udostępniane w postaci usług sieciowych. Odpowiednio zaprojektowany i przygotowany rejestr publiczny umożliwił wdrożenie wyszukiwarki Rejestru Wniosków, Decyzji i Zgłoszeń w sprawach budowlanych. Niniejsza wyszukiwarka jest dostępna na stronie Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego itwa.pl/fl. Należy pamiętać, że mapa stanowi pochodną danych zawartych w rejestrach publicznych, które z założenia powinny być spójne, tj. numer działki podany w pozwoleniu na budowę z numerem działki przechowywanym w powiatowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym (dalej: PZGiK), który posiada odniesienie przestrzenne.

[...]

Autorzy są pracownikami Oddziału Eksploatacji i Rozwoju Systemu Informacji Przestrzennej Województwa Świętokrzyskiego w Departamencie Cyfryzacji, Geodezji i Planowania Przestrzennego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świętokrzyskiego.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma. Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.
 
 

Polecamy

Biblioteka Informacja Publiczna

Specjalistyczne publikacje książkowe dla pracowników administracji publicznej

więcej