Miesięcznik informatyków i menedżerów IT sektora publicznego

Cyfrowe narzędzia dla bibliotek

Biblioteka Narodowa stworzyła narzędzie integrujące zasoby i łączące katalogi polskich bibliotek, pozwalając na dostarczenie użytkownikom opracowanej według jednolitych zasad informacji o zbiorach bibliotecznych, a pracownikom bibliotek umożliwiła efektywniejsze zarządzanie zasobami. Rozmowa z dr. Tomaszem Makowskim, dyrektorem Biblioteki Narodowej.

Głównym celem projektu „e-usługa OMNIS”, którego realizacja zakończyła się we wrześniu br., było wdrożenie ogólnopolskiego systemu informatycznego oferującego jeden punkt dostępu do zbiorów polskich bibliotek oraz do aktualnej oferty rynku wydawniczego w Polsce. W jaki sposób działa Zintegrowany System Zarządzania Zasobami – jakie są jego najważniejsze funkcje?

Projekt „e-usługa OMNIS” to przedsięwzięcie złożone z kilku projektów. W ramach tych działań został zakupiony Zintegrowany System Zarządzania Zasobami dla Bibliotek wraz z wyszukiwarką dla użytkowników oraz powstały trzy zintegrowane e-usługi. Celem projektu było udostępnienie zasobu, który znajduje się w magazynach bibliotecznych w formie papierowej, a także zbiorów zgromadzonych w repozytoriach cyfrowych. Mówimy już o 18 milionach zbiorów dwóch największych bibliotek polskich, dwóch wielkich wojewódzkich i 3 milionach obiektów z biblioteki cyfrowej POLONA. Tym samym Biblioteka Narodowa stworzyła narzędzie integrujące zasoby i łączące katalogi polskich bibliotek, pozwalając na dostarczenie użytkownikom opracowanej według jednolitych zasad informacji o zbiorach bibliotecznych, a pracownikom bibliotek umożliwiła efektywniejsze zarządzanie zasobami. System biblioteczny dla Biblioteki Narodowej (centralnej biblioteki państwa), Biblioteki Jagiellońskiej (najstarszej i największej biblioteki uniwersyteckiej w Polsce wraz z 39 bibliotekami wydziałowymi Uniwersytetu Jagiellońskiego i Collegium Medicum) oraz bibliotek wojewódzkich w Kielcach i Lublinie (obie należą do narodowego zasobu bibliotecznego) to obecnie najnowocześniejsze narzędzie zarządzania zbiorami na świecie działające w chmurze. Korzysta z niego 1700 największych bibliotek na świecie, np. biblioteki Uniwersytetu Harvarda i Uniwersytetu w Oksfordzie, a ostatnio – podobnie jak w Polsce – sieci Bibliotek Narodowych Danii i Szwajcarii wraz z wybranymi bibliotekami uniwersyteckimi tych krajów.

Jak wyglądały prace nad wdrożeniem systemu, jakie były największe wyzwania z tym związane?

Przez trzy lata kilka zespołów pracowało zarówno nad budową nowych e-usług, jak i nad rozbudową tych już istniejących. Rozbudowane zostało Repozytorium Cyfrowe Biblioteki Narodowej. W ramach projektu zakupiono macierze dyskowe, napędy taśmowe, klaster firewalli, przełączniki sieciowe czy serwery. Uruchomione usługi działają na wielu serwerach na różnych maszynach wirtualnych w odrębnych lokalizacjach geograficznych. W przypadku wdrożenia Zintegrowanego Systemu Zarządzania Zasobami dla Bibliotek zaznaczyć trzeba, że implementacja w Centralnej Bibliotece Państwa i w trzech pozostałych bibliotekach była prowadzona równolegle – była to faza najbardziej pracochłonna, zależna od wielu czynników. Oczywiście całość realizacji projektu wiązała się z wieloma pracami, testami, dialogami technicznymi czy procedurami dotyczącymi zamówień publicznych. Warto dodać, że poszczególne etapy projektu były na bieżąco konsultowane z ekspertami ze środowisk naukowych, bibliotekarskich, wydawców a w ramach standardu WCAG i dostępności serwisów również z osobami niepełnosprawnymi. Pozwoliło to osiągnąć wysokiej jakości e-usługi spełniające potrzeby i oczekiwania wszystkich grup.

W ramach projektu przygotowano m.in. multiwyszukiwarkę OMNIS, która umożliwia użytkownikom przeszukiwanie baz danych wszystkich bibliotek biorących udział w projekcie. W jaki sposób biblioteki udostępniają swoje dane źródłowe do wyszukiwarki?

Stało się to możliwe dzięki połączeniu katalogów bibliotek używających różnego oprogramowania. Narzędzie integrujące zasoby bibliotek w Zintegrowanej wyszukiwarce OMNIS pobiera dane źródłowe z katalogów bibliotek różnych typów, jak i innych koncentratorów metadanych, z którymi Biblioteka Narodowa nawiązała współpracę. Ta e-usługa pozwala każdej bibliotece na zwiększenie widoczności swoich zasobów w internecie, wzrost ich wykorzystania, co z kolei może wpłynąć na wzrost wypożyczeń. W praktyce oznacza to, że użytkownicy uzyskają dostęp do szczegółowych informacji na temat poszukiwanych pozycji i przy pomocy geolokalizacji zostanie im wskazana najbliższa biblioteka, w której mogą je wypożyczyć.

[...]

dr Tomasz Makowski – historyk bibliotek i rękopisoznawca. W Bibliotece Narodowej pracuje od 25 lat, od 2007 r. jest jej dyrektorem. Jest przewodniczącym Krajowej Rady Bibliotecznej i Rady ds. Narodowego Zasobu Bibliotecznego oraz członkiem wielu rad programowych, polskich i zagranicznych, w tym członkiem honorowym Association Internationale de Bibliophilie. Współprzewodniczy Międzyrządowej Podkomisji Polsko-Ukraińskiej ds. Bibliotecznych. Autor czterech książek i kilkunastu artykułów naukowych.

Rozmawiała: Katarzyna Wiszniewska

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma. Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.
 
 

Polecamy

Biblioteka Informacja Publiczna

Specjalistyczne publikacje książkowe dla pracowników administracji publicznej

więcej