Miesięcznik informatyków i menedżerów IT sektora publicznego

Artur Pęczak

Odzyskiwanie danych z serwera NAS

Przypadkowe skasowanie pliku nie musi oznaczać katastrofy. W celu jego przywrócenia warto wykorzystać mechanizmy wbudowane w serwer NAS, a jeśli te nie zostały wcześniej włączone, sięgnąć po klasyczne metody odzyskiwania danych z uszkodzonych nośników.

Odzyskiwanie danych z partycji btrfs będzie łatwiejsze, jeśli sięgniemy po gotowe skrypty, które automatyzują przeszukiwanie korzeni drzewa systemu plikowego oraz eliminują konieczność budowania wyrażenia regularnego do wskazania katalogu przeszukiwania.

Serwer NAS ma kilka wbudowanych mechanizmów, które zabezpieczają dane przed przypadkowym skasowaniem. Mowa tutaj o migawkach dysku, narzędziu kosza oraz mechanizmach replikacji i kopii zapasowych wykonywanych na innym serwerze lub w chmurze. Problem w tym, że żaden z nich nie jest domyślnie włączony, a zatem próba korzystania z ich dobrodziejstw już po fakcie z zasady skazana jest na niepowodzenie.

Zanim zaczniemy…

W procesie odzyskiwania danych z nośników serwera NAS obowiązują te same zasady, co w przypadku przywracania plików z dysków i pamięci zainstalowanych w komputerach, laptopach, a nawet smartfonach. Wyjątek jest taki, że w przypadku popularnych NAS-ów, działających pod kontrolą zmodyfikowanego systemu Linux, siłą rzeczy mamy do czynienia z jednym z linuksowych systemów plików: ext4 lub btrfs.

Zanim podejmiemy się zadania odzyskiwania danych, warto pamiętać o tym, aby wyciągnąć nośnik z urządzenia zaraz po zauważeniu problemu. Pliki, które za pomocą dowolnych narzędzi uda nam się przywrócić, zawsze zapisujmy na innym nośniku niż źródłowy. W ten sposób zapobiegniemy nadpisaniu skasowanych plików nowymi danymi. Co więcej, skasowane pliki na dysku SSD oznaczane są jako śmieci i usuwane z karty pamięci w procesie oczyszczania. Serwery NAS mają też wbudowane funkcje oczyszczania dysków magnetycznych. Nie odbywa się to od razu, ale odkładanie kwestii odzyskania na później to zły pomysł.

Trzecia, być może najważniejsza zasada, mówi, że jeśli nie potrafimy albo nie mamy pewności, co robimy, zadanie odzyskiwania warto oddać w ręce specjalistów, bez podejmowania samodzielnych działań, które mogłyby negatywnie wpłynąć na możliwość odtworzenia danych z nośnika.

Pierwsze kroki

Sprawa wydaje się prostsza, jeśli serwer NAS wyposażony jest w jeden dysk lub dwa dyski skonfigurowane w macierzy RAID 1 (lustrzanej). W takim scenariuszu wystarczy wyciągnąć jeden z dysków z urządzenia, podłączyć go do komputera PC i rozpocząć odzyskiwanie danych.

Po wyciągnięciu nośnika najlepiej nie włączać serwera NAS do czasu zakończenia odzyskiwania. W teorii macierz RAID 1 powinna zostać poprawnie odbudowana po ponownym zainstalowaniu brakującego dysku, choć do momentu zakończenia tego procesu należy liczyć się z degradacją wydajności systemu.

W przypadku macierzy dyskowych innych niż RAID 1 odzyskiwanie danych jest również możliwe, choć już nieco bardziej skomplikowane. Scenariusz ten wymaga zainstalowania w komputerze wszystkich nośników NAS, z wyjątkiem dysków hot spare, a następnie odwzorowania macierzy RAID w systemie, którego użyjemy do podjęcia próby odzyskania danych. W Linuksie służy do tego oprogramowanie mdadm i lvm2.

PhotoRec

Programem pierwszego wyboru do odzyskiwania danych z nośników serwera NAS może być PhotoRec itwa.pl/gs. Narzędzie to zaprojektowane zostało do przywracania utraconych plików wideo, dokumentów i archiwów z dysków i nośników CD-ROM oraz – jak wskazuje jego nazwa – zdjęć z kart pamięci używanych w aparatach cyfrowych. Wybór programu nie jest przypadkowy. To właśnie na serwerach NAS przechowywane są tego typu pliki, zaś PhotoRec radzi sobie z ich odzyskiwaniem nad wyraz dobrze.

PhotoRec analizuje nośnik pod kątem znanych sygnatur plików. Program rozpoznaje większość formatów plików graficznych, dokumenty pakietu Office, dokumenty PDF, archiwa ZIP i wiele innych. Pełna lista znanych formatów liczy ponad 480 rozszerzeń. Po odczytaniu nagłówka pliku program próbuje sekwencyjnie odczytać kolejne bloki danych i odzyskać cały, nieuszkodzony plik. Jeśli dane nie uległy fragmentacji, a dodatkowo PhotoRec mógł odczytać rozmiar pliku z nagłówka, odzyskiwanie danych przynosi bardzo dobre rezultaty. Z drugiej strony, jeśli odczytane dane mają mniejszy rozmiar niż spodziewany rozmiar pliku (fragmentacja), program próbuje sprawdzić poprzednie bloki danych w poszukiwaniu „reszty” pliku. Warto dodać, że program nie odzyskuje źródłowych nazw plików. W przypadku zdjęć nie powinno to stanowić większego problemu. W innych sytuacjach będziemy musieli samodzielnie ustalić nazwę pliku, posiłkując się jedynie ich rozszerzeniem.

PhotoRec w akcji

Program rozpowszechniany jest w pakiecie z narzędziem TestDisk, które pozwala przywrócić zniszczoną lub uszkodzoną tablicę partycji oraz odtworzyć opcje uruchamiania (bootowania) z nośnika. W zestawie otrzymamy jeszcze trzecią aplikację, QPhotoRec, będącą graficzną nakładką na PhotoRec. Oprogramowanie dostępne jest dla systemów DOS, BSD, Linux, OS X oraz Windows. Nie wymaga instalacji w systemie.

Jak już zostało wspomniane, PhotoRec rozpoznaje pliki na podstawie ich nagłówków (sygnatur), odczytując kolejne bloki danych i tym samym ignorując istniejący na nośniku system plikowy. W rezultacie program potrafi przywracać dane nawet po sformatowaniu dysku lub jego uszkodzeniu. Niemniej jednak, ze względu na sposób zapisu danych na dysku, rodzaj używanego na nim systemu plikowego ma znaczenie. Oficjalnie PhotoRec wspiera dwie grupy systemów plików: linuksowe ext2/ext3/ext4 oraz exFAT/FAT/NTFS/HFS+. Właśnie ze względu na sposób zapisu danych PhotoRec nie radzi sobie z odzyskiwaniem danych z partycji Rei­serFS. Zyskujący na znaczeniu w serwerach NAS btrfs nie jest wymieniany na liście wspieranych systemów, choć odzyskiwanie danych z tak sformatowanego nośnika przy użyciu PhotoRec jest jak najbardziej możliwe i przynosi pożądane efekty.

Odzyskiwanie danych w PhotoRec może być prowadzone bezpośrednio na fizycznym nośniku lub jego obrazie w formacie DD lub Encase. Obsługa narzędzia nie wymaga wielu objaśnień. Wybieramy nośnik, a następnie wskazujemy obszar odzyskiwania. Analizę nośnika możemy zawęzić do wskazanej partycji (wymagane jest podanie typu systemu plikowego) lub jej niezaalokowanego obszaru. Parametr File Opt pozwala zdefiniować format poszukiwanych plików do odzyskania, a właściwie ich rodzin, np. JPEG. Wymagane jest wskazanie miejsca, w którym będą zapisywane odzyskane pliki (przypominamy: innego niż źródłowy nośnik).

[...]

Autor zawodowo zajmuje się informatyką. Publikuje w magazynach komputerowych i serwisach internetowych.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma. Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.
 
 

Polecamy

Biblioteka Informacja Publiczna

Specjalistyczne publikacje książkowe dla pracowników administracji publicznej

więcej