Miesięcznik informatyków i menedżerów IT sektora publicznego

Igor Popławski

Zbiory złapane w sieć

„Wirtualne Muzea Małopolski” to pierwszy w Polsce zrealizowany z takim rozmachem projekt cyfryzacji zasobów muzealnych. W ramach projektu zdigitalizowano 700 najcenniejszych dla zachowania dziedzictwa kulturowego eksponatów pochodzących z 35 małopolskich muzeów.

Pracownicy mobilnej ekipy digitalizacyjnej z uwagi na restrykcyjne wymogi konserwatorskie stosują nieinwazyjne i bezdotykowe techniki digitalizacji, które redukują do zera ryzyko uszkodzenia eksponatów.

Projekt „Wirtualne Muzea Małopolski” (WMM) został zainicjowany przez Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego (UMWM), a jego realizatorem – we współpracy z 35 małopolskimi muzeami – był Małopolski Instytut Kultury w Krakowie (MIK). – W czasie, w którym ten pomysł powstawał, digitalizacja trójwymiarowa obiektów zabytkowych w muzeach dopiero raczkowała lub była zjawiskiem nieznanym – mówi Alicja Sułkowska-Kądziołka z MIK, koordynatorka Regionalnej Pracowni Digitalizacji. Projekt WMM miał za zadanie to zmienić.

Krok po kroku

Tym, co odróżnia to przedsięwzięcie od innych projektów digitalizacyjnych, jest zastosowanie technologii 3D na tak dużą skalę – do tej pory za pomocą tej metody odwzorowano ponad pół tysiąca zbiorów muzealnych Małopolski. Eksponaty – w formie cyfrowych wizerunków obiektów, wirtualnych wystaw, interaktywnych, przekrojowych prezentacji oraz materiałów edukacyjnych – są prezentowane na stworzonym w ramach projektu portalu: muzea.malopolska.pl. To unikalna w skali kraju inicjatywa udostępnienia na jednej platformie internetowej tak różnorodnych zasobów pochodzących z wielu instytucji muzealnych.

Pomysł na systemowe narzędzie pozwalające digitalizować i przenosić do rzeczywistości wirtualnej zbiory kulturowe regionu powstał w UMWM już w 2010 r., jednak wdrażanie projektu rozpoczęło się w 2012 roku. Nadzór nad całością wdrożenia sprawował Komitet Sterujący, w skład którego, oprócz pracowników MIK, weszli m.in. przedstawiciele Departamentu Rozwoju Gospodarczego UMWM, wykonawcy systemu informatycznego (firmy Comarch SA, Mobile MS) oraz pracownicy firmy odpowiedzialnej za doradztwo technologiczno-prawne. Pierwszym krokiem było przygotowanie analizy przedwdrożeniowej i opracowanie projektu technicznego systemu WMM. Uruchomienie produkcyjne narzędzia nastąpiło w połowie 2013 roku. Podczas kolejnego etapu pracownicy powstałej w ramach projektu Regionalnej Pracowni Digitalizacji (RPD) zasilali system treścią, przeprowadzono szkolenie dla administratorów i stworzono strategię upowszechniania portalu. Wreszcie – we wrześniu 2013 r. – serwis został udostępniony internautom.

Mobilny digiteam

Kluczowym działaniem zrealizowanym w ramach projektu WMM było powstanie RPD. Jest to 12-osobowy zespół, który tworzą: ekipa mobilna, czyli pracujący w terenie skanerzysta i fotograf (tzw. digiteam), graficy, redaktorzy serwisu oraz zespół administracyjno-zarządzający. Podstawowym zadaniem RPD jest digitalizacja obiektów muzealnych prowadzona bezpośrednio w siedzibach 35 muzeów będących partnerami projektu. Aby pozyskać cyfrowe reprezentacje obiektów muzealnych, specjaliści RPD posługują się technikami fotogrametrycznymi (wielostanowiskową fotografią dookólną) oraz skanowaniem trójwymiarowym. – Metody te umożliwiają rejestrację koloru powierzchni oraz kształtu rzeczywistych eksponatów muzealnych – mówi Paweł Szelest, główny specjalista ds. grafiki 3D. Istotnym elementem procesu digitalizacji zbiorów jest archiwizacja i dołączanie do systemu bazodanowego kopii wzorcowych sekwencji fotograficznych i danych pomiarowych z procesu skanowania. Specjaliści RPD uzupełniają je o opisy, informacje kontekstowe, metadane, materiały edukacyjne, pliki audio oraz wideo i publikują na portalu w postaci zbiorczych prezentacji na karcie konkretnego obiektu. – Wszystkie treści są pobierane z repozytorium, będącym „zapleczem” portalu i równocześnie stanowiącym bezpieczny „magazyn”, w którym muzea mogą nieodpłatnie przechowywać swoje zasoby, co jest istotne szczególnie dla mniejszych placówek, nieposiadających własnych systemów informatycznych – wyjaśnia Sułkowska-Kądziołka.

Do wykonania zadań digitalizacji służy sprzęt fotograficzny (firmy Canon) wraz z zestawami oświetleniowymi umożliwiającymi wykonywanie fotografii w warunkach bezcieniowych. Na wyposażenie RPD składają się też skanery światła strukturalnego: ręczny (handheld) firmy Artec Eva oraz stacjonarny HDI Advance. Zestaw narzędzi uzupełnia oprogramowanie do przetwarzania fotografii (Adobe Photoshop), narzędzie Geomagic Wrap do przekształcania danych uzyskanych w procesie skanowania 3D w chmury punktów lub siatek trójkątów, a także oprogramowanie do edycji grafiki trójwymiarowej (Pixologic ZBrush, Autodesk 3ds Max i Mudbox oraz Blender). – Ponieważ portal WMM i repozytorium są dostępne online, do ich obsługi wystarcza przeglądarka internetowa – mówi Paweł Szelest.

Dla różnych zmysłów

Portal WMM umożliwia mieszkańcom i wszystkim odwiedzającym Małopolskę zapoznanie się z bogactwem i różnorodnością eksponatów regionalnych muzeów. – W przypadku obiektów dwuwymiarowych są to zdjęcia wysokiej rozdzielczości (średnio 20 megapikseli) oraz galeria ukazująca różne ujęcia obiektów i przede wszystkim często niedostępne lub niedostrzegane w warunkach muzealnych detale – mówi koordynatorka RPD. Obiekty trójwymiarowe są prezentowane w formie modeli 3D, dzięki czemu użytkownik może manipulować położeniem wirtualnego eksponatu za pomocą kursora myszki, tak by uzyskać dostęp do szczegółów, także tych, które są niedostępne z poziomu ekspozycji muzealnej. Dzięki multimedialnemu charakterowi prezentacji obiektów na portalu WMM, odwołującym się do różnych zmysłów odbiorców, możliwy jest aktywny odbiór treści graficznych i merytorycznych – opisów, materiałów dodatkowych czy np. nagrań audio zrealizowanych przez kojarzone z Małopolską osoby, np. Krzysztofa Globisza, Jana Peszka czy Annę Dymną. W ramach projektu utworzono 36 prezentacji tematycznych, które wprowadzają „zwiedzających” w świat zbiorów muzealnych Małopolski i umożliwiają odkrywanie nowych kontekstów i nieoczywistych powiązań między eksponatami. Część opublikowanych obiektów jest uzupełniona o audiodeskrypcje, które ułatwiają odbiór poszczególnych dzieł osobom niepełnosprawnym.

Wyzwanie: digitalizacja

Cyfrowe odwzorowania trójwymiarowe obiektów, dla użytkowników najbardziej atrakcyjne wizualnie, są też najbardziej wymagające od strony sprzętowej. Z tego względu finalne modele 3D są optymalizowane i upraszczane z poziomu kilkunastu, kilkudziesięciu milionów trójkątów dla kopii wzorcowej do poziomu kilkudziesięciu tysięcy trójkątów w kopii publikacyjnej. Od dłuższego czasu całość materiału 3D jest publikowana w specjalistycznym serwisie Sketchfab (sketchfab.com/WirtualneMuzeaMalopolski). – Technologie HTML 5 i WEB GL oraz funkcje tu wykorzystane dostosowują rozdzielczość i możliwości wyświetlania dla odpowiedniego urządzenia użytkownika – wyjaśnia Szelest.

[...]

Autor jest dziennikarzem specjalizującym się w zagadnieniach IT.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma. Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.
 
 

Polecamy

Biblioteka Informacja Publiczna

Specjalistyczne publikacje książkowe dla pracowników administracji publicznej

więcej